Fen Bilimleri

1) ATOM ÇAPI

Atomların çapları karşılaştırılırken aşağıdaki sıra takip edilir:

1. Yörünge sayısına bakılır. Yörünge sayıs elektronlar çekirdekten uzaklaşacağında artar.

Atom numarası 3 olan Li ile 11 olan Na atomunun ya­pısı yukarıdaki gibi düşünüldüğünde Li nin 2 yörünge­si, Na nın 3 yörüngesinin olduğu görülür. Na nın yö­rüngesi fazla olduğundan çapı büyüktür.

2. Eğer yörünge sayıları eşit ise proton sayıları kı­yaslanır. Proton sayısı büyük olanın etkin çekim gücü büyük olacağından genellikle çapı küçüktür.

₁₁Na: 1s²2s² 2p⁶3s¹

₁₇CI: 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁵

Her ikisinin de yörünge sayısı eşittir. Na nın atom nu­marası 11, Cl nin atom numarası 17 dir. Cl nin atom numarası büyük olduğundan atom çapı daha küçük­tür.

Not:

Periyodik tabloda, soldan sağa doğru gidildikçe atom çapı genellikle küçülür, yukarıdan aşağıya doğru inil- dikçe çap büyür.

2) İYON ÇAPI

İyon çapı karşılaştırılırken atom çaplarının kıyas­lanmasında olduğu gibi periyot ve proton sayısına bakılır. Bir atom elektron verdiğinde; elektron sayısı azalırken, proton sayısı değişmez. Elektron başına düşen çekim kuvveti artar. Bundan dolayı çap küçülür.

Not:

Proton sayısı değişmediğinden (çekirdek yapısı de­ğişmez) çekirdeğin çekim gücü de değişmez.

Bir atom elektron aldığında; elektron sayısı ar­tarken, proton sayısı değişmez. Bu sırada elektron başına düşen çekim kuvveti azalır, (elektron sayısı, proton sayısından fazladır.) Bundan dolayı çap bü­yür.

Not:

Atom elektron aldıkça çapı büyür, elektron verdikçe de çapı küçülür.

Özet olarak atom ve iyonların çapı karşılaştırı­lırken ilk önce yörünge sayısına bakılır. Yörünge sayısı fazla olanın çapı büyüktür. Yörünge sayısı eşitliğinde proton sayısı az olanın çapı daha büyüktür. Proton sayısı da eşitse elekt­ron sayısı çok olanın (elektron alanın) çapı büyüktür

3) İYONLAŞMA ENERJİSİ

Gaz halindeki nötr bir atomdan bir elektron koparabilmek için gerekli olan enerjiye 1. İyonlaşma enerjisi,  ikinci bir elektronu koparmak için gerekli 2. İyonlaşma enerjisi,  üçüncü elektronu koparmak için gerekli olan enerjiye de üçüncü iyonlaşma enerjisi adı verilir.

Aynı atomdan elektron kopartıldıkça elektron ba­şına düşen çekim kuvveti artacağından iyonlaşma enerjisi de artar.

Bir atomun iyonlaşma enerjilerinin karşılaştırılması 1.İE < 2.İE < 3.İE < 4.İE.... şeklindedir.

Atom ve iyonların iyonlaşma enerjileri karşılaştırı­lırken aşağıdaki sıralama takip edilir.

1. İyonlaşma enerjisi bulunurken son yörüngelerindeki elektron sayısına bakılır. Son yörüngesinde elektron sayısı fazla olanın iyonlaşma enerjisi genel­likle fazladır.

2. Son yörüngelerindeki elektron sayısı aynı ise yörünge sayısına bakılır. Yörünge sayısı fazla ola­nın iyonlaşma enerjisi düşük olur.

3. Hem son yörüngedeki elektron sayısı hem de yörünge sayısı aynı olduğunda proton sayısına bakılır.

Proton sayısı büyük olanın iyonlaşma enerjisi büyük­tür.

4) ELEKTRON İLGİSİ

Gaz halindeki nötr bir atom elektron aldığında enerji açığa çıkar. Açığa çıkan enerjiye elektron il­gisi adı verilir.

Elektron ilgisi karşılaştırılırken aşağıdaki sırala­ma takip edilir.

1. Ametallerde genellikle son yörüngesinde elekt­ron sayısı fazla olanın elektron ilgisi daha fazladır.

2. Son yörüngelerindeki elektron sayıları eşit ise yörünge sayısı az olanın elektron ilgisi daha faz­ladır.

5) AKTİFLİK

Bir elementin reaksiyona girme yatkınlığıdır. Metalik aktiflik, bir metalin elektron verme eğilimidir. Ametalik aktiflik, bir ametalin elektron alma eğilimi­dir.

1. Son yörüngesinde elektron sayısı ne kadar az ise metalik aktifliği o kadar fazladır.

2. Yörünge sayısı fazla olanın elektron verme eği­limi daha fazladır.

Not:

Periyodik tabloda soldan sağa doğru metalik aktiflik azalır, aynı grupta yukarıdan aşağıya inildikçe meta­lik aktiflik genellikle artar.

Elektron ilgisi arttıkça genellikle ametalik aktiflik artar. Periyodik tabloda sağdan sola doğru, aynı grupta yuka­rıdan aşağıya doğru ametalik aktiflik genellikle azalır.